هو أبو الحسن خسرو ابن سیف الدین محمّد  ، وقیل محمود البخاری  ، الدهلوی  ، الملقب بأملح الشعراء  ، والمعروف بأمیر خسرو دهلوی  ، المشتهر فی شعره بطوطی  .من کبار أدباء وشعراء الهند  ، وکان عارفاً بالموسیقى والغناء الهندی والفارسی  ، وله اختراعات وابداعات فی عالم الموسیقى   .

کان أبوه من امراء بلخ  ، وأیام هجوم جنگیزخان المغولی رحل إلى بلاد الهند  ، فولد بها المترجم له بمدینة دلهی  ، وقیل مدینة پتیالی حدود سنة 651 هـ  .

انکب منذ نعومة أظفاره على تحصیل العلوم والفنون حتى مهر فیها وفاق أقرانه  ، وانخرط فی سلک الصوفیة  .

کان یقیم فی دلهی  ، وقد تقرب من سلاطین الهند ومدحهم وحظی لدیهم ونال جوائزهم  .

کان عارفاً باللغات العربیة والترکیة والسنسکریتیة بالاضافة إلى اللغة الفارسیة  .

له (دیوان شعر) اکثره فی مدح سلاطین دلهی  ، ویحتوی على الأقسام التالیة  :

1 ـ تحفة الصغر  . 2 ـ وسط الحیاة  . 3 ـ غرة الکمال 4 ـ بقیة نقیة

وله المثنویات التالیة  : مطلع الأنوار  ، وشیرین وخسرو  ، ومجنون ولیلى  ، وآئینه سکندری  ، وهشت بهشت  ، وقرآن السعدین  ، ونه سپهر  ، وتاج الفتوح  ، ودختر راجه گجرات وخضرخان  ، وخزائن الفتوح  ، ومناقب هند وغیرها  .

توفی سنة 725 هـ  .

من شعره  :

جان زتن بردى ودرجانى هنوز***در دها دادى ودرمانى هنوز

آشکارا سینه ام بشکافتى***همچنان در سینه پنهانى هنوز

ملک دل کردى خراب از تیغ ناز***واندرین ویرانه سلطانى هنوز

هر دو عالم قیمت خود گفته اى***نرخ بالا کن که أرزانى هنوز

من ز گریه چونمک بگداختم***توبخنده شکرستانى هنوز

جان ز بند کالبد آزادگشت***دل بگیسوى تو زندانى هنوز

وله أیضاً  :

أبر مى بارد ومن مى شوم از یار جدا***چون کنم دل به چنین روز ز دلدار جدا

أبر وباران ومن و یار ستاده به وداع***من جدا گریه کنان أبر جدا یار جدا

سبزه نو خیز وهوا خرم وبستان سرسبز***بلبل بخت سیه مانده ز گلزار جدا

المراجع  :

أعیان الشیعة ج6 ص320  . الذریعة ج9 قسم1 ص293 وص294  . نفحات الانس (فارسی) ص607 وص608  . الأعلام ج2 ص305  . هفت اقلیم (فارسی) ج1 ص358 ـ ص366  . پارسى گویان هندوستان (فارسی) ص26 ـ ص37  . لغت نامه دهخدا (فارسی) ج8 ص 235 وص236 وج24 ص470  . ریحانة الأدب (فارسی) ج1 ص179  . باکاروان حله (فارسی) ص261 ـ ص267 وص423  . گنج سخن (فارسى) ص500 ـ ص504  . فرهنگ سخنوران (فارسی) ص190  . فرهنگ شاعران زبان پارسى (فارسی) ص189 وص190  . مشاهیر جهان (فارسی) ص294  . فرهنگ معین (فارسی) ج5 ص478 وص479  .